เปิดเวที ไขปริศนา ตำนานเวียงหนองล่ม

0
501

เวียงหนองล่ม เป็นหนองน้ำและบริเวณที่ลุ่มต่้ำ มีแนวรอยเลื่อนที่เป็นแนวยาววางตัวในทิศตะวันออกเฉียงเหนือ-ตะวันตกเฉียงใต้ ซึ่งก่อให้เกิดลักษณะภูมิประเทศตามแนวรอยเลื่อน อันได้แก่ แม่น้ำกก แม่น้ำบง ผาชันของดอยผาตอง รวมทั้งขอบของเวียงหนองล่มด้านทิศตะวันตกเฉียงเหนือและตะวันออกเฉียงใต้ เป็นแนวเดียวกันกับรอยเลื่อน ทำให้สันนิษฐานได้ว่าเวียงหนองล่มเป็นแอ่งที่เกิดจากการทรุดตัวของแผ่นดินตามแนวรอยเลื่อน ซึ่งแต่เดิมเกิดเป็นแอ่งยาวตามแนวรอยเลื่อน แต่ต่อมามีตะกอนมาทับถมบริเวณแอ่งด้านตะวันออกจนตื้นเขิน เหลือส่วนด้านตะวันตกเป็นหนองน้ำ

ตำนานปลาไหลเผือก เป็นตำนานที่ได้รับการเล่าขานสืบต่อกันมาในหลายพื้นที่ โดยเล่าถึงหญิงม่าย กินปลาไหลเผือกแล้วทำให้เมืองถล่มหายไป หนึ่งในเมืองที่โด่งดังเมืองหนึ่ง คือเมืองโยนกนคร หรือโยนกนาคพันธ์ ซึ่งเล่ากันมาว่า ชาวบ้านจับปลาไหลเผือกได้ตัวหนึ่งแล้วพากันกิน มีเพียงหญิงม่ายผู้เดียวเท่านั้นที่ไม่ได้ร่วมวงกินด้วย รุ่งเช้าก็ได้ยินเสียงสะเทือนเลื่อนลั่น เมืองทั้งเมืองก็ล่มหายไปกลายเป็นหนองน้ำ คงไว้แต่บ้านที่แม่ม่ายเคยอาศัยอยู่เท่านั้น

จากตำนานดังกล่าวชวนให้เกิดคำถามว่า เมืองที่ล่มหายไปหรือเวียงหนองล่ม ใช่เมืองโยนกนาคพันธุ์ หรือไม่ เกิดอะไรขึ้นกับเมืองนั้น และเกิดขึ้นเมื่อใด จึงได้มีความพยายามในการที่ศึกษาตำนานนี้ด้วยการใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัยเพื่อไขปริศนาดังกล่าว โดยนักธรณีวิทยา ได้เข้ามาสำรวจรอยเลื่อนแม่จันในบริเวณนี้โดยได้ขุดหลุมเพื่อเปิดเผยชั้นดิน และเก็บตะกอนจากชั้นดินที่เห็นร่องรอยแผ่นดินไหวไปวัดอายุ ในขณะที่นักโบราณคดีได้พยายามขุดหาโบราณวัตถุและซากโบราณสถานไปศึกษาเช่นกัน

การดำเนินการศึกษาได้ข้อมูลที่ก้าวหน้าในระดับหนึ่ง แม้จะยังไม่สามารถไขปริศนาได้ทั้งหมด แต่ก็ได้ชุดความรู้ใหม่ ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อการเรียนรู้ของคนในพื้นที่ กล่าวได้ว่าชุมชนและนักเรียนสามารถเรียนรู้ประวัติศาสตร์โบราณคดีและธรณีวิทยาผ่านตำนานได้ มูลนิธิควีนส์ฟอเรสต์พาร์คทรัสต์จึงได้ร่วมกับสถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส และกรมทรัพยากรธรณีจัดกิจกรรมเสวนา ไขปริศนาตำนานเวียงหนองล่ม ขึ้นเพื่อส่งต่อข้อมูลที่ค้นพบให้ชุมชนได้รับทราบ เพื่อกระตุ้นให้เกิดการเรียนรู้และค้นคว้าเพิ่มเติมต่อไป

วัตถุประสงค์เพื่อรายงานผลการศึกษาทางธรณีวิทยาและโบราณคดีในบริเวณเวียงหลองล่มให้ชุมชนได้รับทราบ เพื่อแลกเปลี่ยนพูดคุยถึงแนวทางการศึกษาต่อเนื่อง การขยายผลความรู้ และการพัฒนาพื้นที่เรียนรู้ รวมไปถึงสร้างความร่วมมือในการทำงานระหว่างนักธรณีวิทยา นักโบราณคดี สื่อมวลชน องค์กรประชาสังคมและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

การเสวนาที่กำหนดจัดขึ้นในวันที่ 25 พฤศจิกายน 2562 เวลา 13.00-15.30 น. ณ วัดป่าหมากหน่อ ต.จันจว้า อ.แม่จัน จ.เชียงราย มีกลุ่มเป้าหมายเป็น ครูและนักเรียน ม.ปลาย จากโรงเรียนแม่จันวิทยาคม เนื่องจากมีการสอนธรณีวิทยาในโรงเรียน กลุ่มครูและนักเรียนจากโรงเรียนจันจว้า รวมไปถึงผู้นำชาวบ้าน องค์กร ชมรมมัคคุเทศก์ของเทศบาลตำบลจันจว้า หน่วยงานที่ร่วมจัดได้แก่ สถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส เทศบาลตำบลจันจว้า มูลนิธิควีนฟอเรสต์พาร์คทรัสต์ และหอสมุดแห่งชาติรัชมังคลาภิเษก เชียงใหม่

สำหรับกำหนดการเสวนาสาธารณะฯ มีดังนี้ เวลา 13.00-13.30 น. ลงทะเบียน เวลา 13.30-15.00 น. เสวนาสาธารณะ “ไขปริศนาตำนานเวียงหนองล่ม” วิทยากรประกอบด้วย อ.เพ็ญสุภา สุขคตะ : ตำนานปลาไหลเผือก และความสำคัญของหญิงม่ายให้ท้องถิ่นภาคเหนือ (นักโบราณคดี ผู้เป็นคอลัมนิสต์ ปริศนาโบราณคดี ในมติชนรายสัปดาห์) คุณอภิชิต ศิริชัย : เวียงโยนกในเอกสารบันทึกประวัติศาสตร์ (นักวิชาการอิสระผู้เชี่ยวชาญด้านเชียงรายศึกษา) คุณวีระชาติ วิเวกวิน : ประเทศไทยเคยมีแผ่นดินไหวจนล่มเมืองได้หรือไม่ (นักธรณีวิทยา กรมทรัพยากรธรณี ผู้ศึกษาตะกอนดินเพื่อใช้สำหรับการกำหนดอายุของแผ่นดินไหวโบราณ) คุณสายกลาง จินดาสุ : อาณาโยนกนาคพันธ์หายไปไหน (นักโบราณคดี สำนักศิลปากรที่ 7 เชียงใหม่ ผู้เคยเข้ามาสำรวจโบราณวัตถุและโบราณสถานในบริเวณเวียงหนองล่ม) ปลัดเทศบาลตำบลจันจว้า : ชุมชนจะพัฒนาพื้นที่นี้ร่วมกันอย่างไรดี (นำเสนอเกี่ยวกับแผนพัฒนาพื้นที่และแผนพัฒนาการท่องเที่ยวของเทศบาลตำบลจันจว้า) คุณสุชาครีย์ ศรีรัตน์ : การผลักดันพื้นที่เวียงหนองล่มเป็นพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยว (นักวิจัยอิสระ) ดำเนินรายการโดย ณาตยา แวววีรคุปต์ สถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส (ประสานงานโทร. 088-666-7119)