ขบวนพยุหยาตราทางชลมารค เนื่องในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช 2562

0
1008

กระบวนพยุหยาตราชลมารค หรือ กระบวนพยุหยาตราทางชลมารค เป็นกระบวนเสด็จพระราชดำเนินทางน้ำที่เป็นราชประเพณีไทยที่มีมาแต่โบราณ โดยมีหลักฐานชัดเจนตั้งแต่สมัยอยุธยา เรือในกระบวนมีการสลักโขนเรือเป็นรูปสัตว์ในเทพนิยาย มีการจัดกระบวนหลายแบบ ที่รู้จักกันดีก็คือ “กระบวนพยุหยาตราเพชรพวง” ดังปรากฏใน ลิลิตพยุหยาตราเพชรพวง ลิลิตพรรณนากระบวนเรือ ประพันธ์โดยเจ้าพระยาพระคลัง (หน) เมื่อ พ.ศ.2330 ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช โดยยึดถือตามแบบแผนเดิมสมัยอยุธยา

ประเภทของการเห่เรือ สามารถจำแนกออกเป็น 2 ประเภทคือ การเห่เรือหลวง (การเห่เรือในงานพระราชพิธี) และการเห่เรือเล่น (การเห่เรือเล่นของชาวบ้านในงานต่างๆ) ในปัจจุบันการเห่เรือยังคงอยู่เฉพาะ การเห่เรือหลวง ที่ใช้ในกระบวนพยุหยาตราชลมารค

ความเป็นมา กระบวนพยุหยาตราชลมารค ริ้วกระบวนเรือพระราชพิธีที่จัดขึ้นสำหรับพระเจ้าอยู่หัว เสด็จพระราชดำเนินไปในการต่างๆ ทั้งเป็นการส่วนพระองค์ และที่เป็นการพระราชพิธี ซึ่งได้ประกอบการมาแต่โบราณ ตั้งแต่สมัยสุโขทัยแล้ว และสืบทอดต่อมาในสมัยกรุงศรีอยุธยา กรุงธนบุรี กรุงรัตนโกสินทร์ จนมาถึงปัจุบัน แต่เดิมนั้น “กระบวนพยุหยาตราชลมารค” เป็นการเสด็จพระราชดำเนิน เพื่อประกอบการพระราชพิธีต่างๆ ที่สำคัญ อาทิ พระราชพิธีถวายผ้าพระกฐิน พระราชพิธีบรมราชาภิเษก การเสด็จไปนมัสการรอยพระพุทธบาทสระบุรี การอัญเชิญพระพุทธรูปที่สำคัญจากหัวเมือง เข้ามาประดิษฐานในเมืองหลวง ตลอดจนการต้อนรับราชทูตจากต่างประเทศ เป็นต้น

การจัดกระบวนพยุหยาตราชลมารคนี้ วิวัฒนาการมาจากการจัดกระบวนทัพออกรบ มีจุดประสงค์ให้ข้าศึกเกิดความเกรงกลัวในศักดานุภาพแห่งองค์พระมหากษัตริย์ และยามที่เว้นจากศึกสงคราม ก็ยังคงมีการฝึกซ้อมจัดกระบวนพยุหยาตราทางสถลมารคและทางชลมารคเป็นครั้งคราว ซึ่งหนึ่งในพิธีการสำคัญที่มีการจัดกระบวนพยุหยาตราทางสถลมารค คือ การเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนคร เนื่องในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก

ริ้วขบวนพยุหยาตราทางชลมารค ใช้ขบวนเรือพระราชพิธี จำนวน 52 ลำ ในจำนวนนี้มีเรือพระที่นั่ง 4 ลำ ได้แก่ เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ เรือพระที่นั่งนารายณ์ทรงสุบรรณ รัชกาลที่ 9 และยังประกอบไปด้วยเรืออื่น ๆ อาทิ เรือรูปสัตว์ เรือแซง เรือดั้ง ใช้กำลังพลจากกองทัพเรือกว่า 2,200 นาย เข้าประจำเรือพระราชพิธี โดยมีเส้นทางจากท่าวาสุกรี ถึงท่าราชวรดิฐ

สำหรับรัชสมัยรัชกาลที่ 10 ได้กำหนดให้มีการจัดกระบวนพยุหยาตราชลมารค ครั้งแรกในการพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช 2562 โดยการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนครโดยกระบวนพยุหยาตราชลมารค จากท่าวาสุกรี ไปยังท่าราชวรดิฐ ในวันที่ 12 ธันวาคม พ.ศ.2562 (เลื่อนจากเดิมวันที่ 24 ตุลาคม พ.ศ. 2562 เนื่องจากมีกระแสน้ำในแม่น้ำเจ้าพระยาสูงขึ้น‬)

โดยเส้นทางเดินเรือ จุดเริ่มต้นของกระบวนเรือนั้นคือบริเวณท่าวาสุกรี จะมีการจอดเรือตั้งแต่หน้าสะพานกรุงธน ไปถึงหลังสะพานพระราม 8 เรือจะเริ่มออกจากสะพานพระราม 8 ผ่านป้อมพระสุเมรุสะพานสมเด็จพระปิ่นเกล้า โรงพยาบาลศิริราช กรมอู่ทหารเรือ ราชนาวิกสภา พระบรมมหาราชวัง หอประชุม ทร. วัดอรุณราชวราราม และไปจอดเรืออยู่หน้าวัดกัลยาณมิตร

ทั้งนี้เมื่อ วันที่ 21 ต.ค.2562 ที่ผ่านมา กองทัพเรือ โดยคณะกรรมการจัดเตรียมความพร้อมขบวนเรือพระราชพิธี ได้จัดการฝึกซ้อมขบวนเรือพระราชพิธีการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนคร โดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารค (ใหญ่) เนื่องในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช 2562 โดยเป็นการฝึกซ้อมใหญ่เสมือนจริงครั้งที่ 2 จากท่าวาสุกรี ถึงท่าราชวรดิฐ ระยะทาง 3.4 กม.

ขณะที่ การซ้อมเสมือนจริง ตามหมายกำหนดการเสด็จพระราชดำเนิน ผ่านไปอย่างสมบูรณ์แบบท่ามกลางประชาชนจำนวนมากที่เฝ้ารับชมความงดงามสองฝากฝั่ง

รัฐบาลได้ประกาศให้การพระราชพิธีนี้เลื่อนออกไปเป็นวันที่ 12 ธ.ค. จึงมีการฝึกซ้อมต่อไปอีก 5 ครั้ง คือการซ้อมย่อย วันที่ 12-19-26 พ.ย. 3 ธ.ค. และซ้อมใหญ่อีกครั้งวันที่ 9 ธ.ค. 2562

ล่าสุดเมื่อเวลา 15.30 น.วันที่ 7 ธ.ค.2562 คณะกรรมการจัดเตรียมความพร้อมขบวนเรือพระราชพิธี กองทัพเรือ จัดการฝึกซ้อมขบวนเรือพระราชพิธี ในการเสด็จ พระราชดำเนินเลียบพระนคร โดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารค เนื่องในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก 2562 จากนั้นในเวลาประมาณ 16.30 น. กองทัพภาคที่ 1 จัดให้มีการฝึกซ้อมใหญ่ “ริ้วขบวนราบเสด็จพระราชดำเนินจากท่าราชวรดิฐไปยังพระบรมมหาราชวัง” โดยมี พล.อ.อภิรัชต์ คงสมพงษ์ ผบ.ทบ. เข้าร่วมการฝึกซ้อมในตำแหน่งนายทหารกำกับแถวแซงเสด็จฝั่งขวา เคียงข้างพระราชยานพุดตานทองที่ประทับพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว

ทั้งนี้ เมื่อเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์เทียบท่าราชวรดิฐ ขบวนราบออกจากท่าราชวรดิฐมาตามถนนมหาราช เลี้ยวขวาเข้าสู่ถนนหน้าพระลาน แล้วเลี้ยวขวาเข้าพระบรมมหาราชวัง ทางประตูวิเศษไชยศรีผ่านประตูพิมานไชยศรี เพื่อไปเทียบยังเกยหน้าพระที่นั่งอาภรณ์ภิโมกข์ปราสาทในพระบรมมหาราชวัง ใช้เวลาในการยาตราขบวนประมาณ 30 นาที รวมระยะทางประมาณ 820 เมตร ความยาวริ้วขบวนประมาณ 400 เมตร จัดกำลังพลประมาณ 800 นาย เดินในท่าเดินกึ่งสวนสนาม ประกอบจังหวะเพลงมาร์ชในเพลงพระราชนิพนธ์ ในวันพระราชพิธีจริง 12 ธ.ค.2562 สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี ทรงพระดำเนินเข้าริ้วขบวนราบในฐานะราชองครักษ์ประจำพระองค์คู่เคียงพระราชยานฝั่งขวา และสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้า พัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราช สาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ทรงพระดำเนินเข้าริ้วขบวนราบในฐานะราชองครักษ์ประจำพระองค์คู่เคียงพระราชยานฝั่งซ้าย ทั้งจะมีการอัญเชิญพระพุทธปฏิมาชัยวัฒน์ ประจำรัชกาลที่ 9 อยู่ในริ้วขบวนด้วย

รัฐบาลจึงขอเชิญชวนประชาชนเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาทรับเสด็จ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี ในการเสด็จพระราชดำเนินเลียบพระนคร โดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารค เนื่องในพระราชพิธีบรมราชาภิเษก พุทธศักราช 2562 ในวันพฤหัสบดีที่ 12 ธันวาคม 2562 เวลา 15.30 น. โดยพร้อมกัน

(เครดิตภาพ : ไทยรัฐ)