นายอำเภอดอยสะเก็ด “พระนิกรประชาเขตร์”

0
1086

รายชื่อนายอำเภอดอยสะเก็ด จากแผงรายชื่อนายอำเภอในอดีต ๕ อันดับแรก คือ

นายยอด พ.ศ.๒๔๔๕-๒๔๔๖, เจ้าราชภาคินัย พ.ศ.๒๔๔๖-๒๔๔๗, พระนิกรประชาเขตร์ พ.ศ.๒๔๔๗-๒๔๔๘, ขุนสุขธานี พ.ศ.๒๔๔๘-๒๔๕๕ และ พระนิกรประชาเขตร์ พ.ศ.๒๔๕๕-๒๔๕๖ ฯลฯ

พระนิกรประชาเขตร์ อดีตนายอำเภอดอยสะเก็ด มีความสำคัญเนื่องจากเป็นเขยดอยสะเก็ด คือ ได้ภรรยาเป็นชาวดอยสะเก็ดและหลังจากออกราชการแล้วยังคงตั้งรกรากอยู่ในเขตดอยสะเก็ดจนกระทั่งเสียชีวิต

ภรรยาของพระนิกรประชาเขตร์ เป็นบุตรสาวของขุนผดุงดอยแดน อดีตกำนันตำบลเชิงดอย ซึ่งมีประวัติที่น่าเชื่อถือได้ว่าเป็นผู้ก่อตั้งบ้านเชิงดอยให้เป็นชุมชนใหญ่ อีกทั้งเป็นผู้สนับสนุนช่วยเหลือทางราชการในการโยกย้ายตัวอำเภอและสถานีตำรวจจากตัวอำเภอเก่าบริเวณบ้านน้ำแพร่มายังบ้านเชิงดอยแห่งนี้ ในสมัยที่พระนิกรประชาเขตร์ ลูกเขยเป็นนายอำเภอดอยสะเก็ด

ประวัติของพระนิกรประชาเขตร์ จึงน่าสนใจไม่น้อย

พระนิกรประชาเขตร์ (ยืนซ้าย)

พระนิกรประชาเขตร์ เป็นราชทินนาม บรรดาศักดิ์เป็น “พระ” ชื่อเดิม คือ เยื้อน รามบุตร เกิดปี พ.ศ.๒๔๒๕ คุณพ่อเป็นข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ ตำแหน่งสมุหเทศาภิบาล คือ พระยาประสาทธน์ วิริยะกิจ (เรียม ราชบุตร) อดีตสมุหเทศาภิบาลมณฆลนครสวรรค์ มีพี่น้อง ๓ คน เรียนจบจากโรงเรียนการปกครอง กระทรวงมหาดไทยและรับราชการที่อำเภอเสนา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ต่อมาคุณพ่อย้ายจากจังหวัดนครสวรรค์มารับราชการที่จังหวัดลำพูน พระนิกรประชาเขตร์จึงย้ายมารับราชการที่เมืองเชียงใหม่ โดยรับราชการรุ่นเดียวกับนายบุญรอดได้บรรดาศักดิ์เป็น พระพิจิตรโอสถ และนายทรัพย์ได้บรรดาศักดิ์เป็นพระพิบูลย์บริหาร

ขณะรับราชการอยู่ในเมืองเชียงใหม่ได้สมรสกับเจ้าเทพกัลยา ณ เชียงใหม่ ธิดาของเจ้าฐาน ณ เชียงใหม่ บ้านติดวัดพันอ้นด้านตะวันออก มีบุตรธิดา ๒ คน คือ นายประชา รามบุตร และนางประยูร ศรีไพร พระนิกรประชาเขตร์ แต่งงานอีกครั้งกับ นางสาวฟองเมฆ เจริญทรัพย์ บุตรสาวของขุนผดุงดอยแดน กำนันตำบลเชิงดอย อำเภอดอยสะเก็ด ขณะนั้นเชื่อว่ามารับตำแหน่งที่อำเภอดอยสะเก็ดแล้ว คือประมาณปี พ.ศ.๒๔๔๗ (ขณะอายุ ๒๒ ปี) สมัยนั้นที่ว่าการอำเภอดอยสะเก็ด มีชื่อว่า “แขวงน้ำแพร่” นายอำเภอเป็นตำแหน่ง “นายแขวงน้ำแพร่” หลังจากนั้นโยกย้ายไปเป็นนายแขวง แม่ท่าช้าง (อำเภอหางดง), นายอำเภอเมืองเชียงราย, นายอำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน, นายอำเภอเมืองลำปาง, นายอำเภอลอง จังหวัดแพร่

คุณป้าประยงค์ เจริญทรัพย์ อายุ ๗๙ ปี บุตรสาวของพระนิกรประชาเขตร์เล่าว่า ในสมัยสงครามโลกครั้งที่ ๒ ครอบครัวของขุนผดุงดอยแดนและพระนิกรประชาเขตร์ มักให้การดูแลทหารที่มาพักอาศัยอยู่ที่อำเภอดอยสะเก็ด โดยอำเภอดอยสะเก็ดเป็นเส้นทางเดินของทหารเพื่อข้ามไปยึดทางเมืองเชียงตุงเขตพม่า โดยเฉพาะหลังเสร็จสงครามเมื่อปี พ.ศ.๒๔๘๙ ทหารเดินทางกลับและมาพักที่เขตดอยสะเก็ดจำนวนมาก

พระนิกรประชาเขตร์ต่อมาได้ลาออกจากราชการเมื่อปี พ.ศ.๒๔๗๗ ขณะอายุ ๕๒ ปี หลังจากนั้นมาพักอาศัยอยู่เขต ตำบลเชิงดอย อำเภอดอยสะเก็ด จนเสียชีวิตเมื่อปี พ.ศ.๒๕๑๔ ขณะอายุ ๘๙ ปี

ด้านครอบครัวนั้นมีบุตรธิดากับนางฟองเมฆ ๖ คน คือ นางประหยัด ชุติมา, นางสาวประดับ รามบุตร, นางประยงค์ เจริญทรัพย์, นางศิริจันทร์ เจริญภักดี, นางกิ่งแก้ว ไทยสวัสดิ์ และ ด.ช.นำพล รามบุตร (เสียชีวิตขณะอายุ ๑๒ ขวบ)
(เรียบเรียงจากหนังสืองานพระราชทานเพลิงศพ พระนิกรประชาเขตร์ และสัมภาษณ์ นางประยงค์ เจริญทรัพย์ และนางกิ่งแก้ว ไทยสวัสดิ์)

ขุนผดุงดอยแดน, พระนิกรประชาเขตร์ และครอบครัวถ่ายเมื่อประมาณปี พ.ศ.๒๘๗๗ ที่บ้านของขุนผดุงดอยแดนซึ่งบ้านหลังนี้รื้อไปแล้ว
นั่งบนเก้าอี้ซ้ายสุด คือ ขุนผดุงดอยแดน ต้นตระกูล “เจริญทรัพย์” ส่วนนั่งขวาสุด คือ ภรรยาของขุนผดุงดอยแดน แม่คำเกี้ยว เจริญทรัพย์
ยืนซ้ายสุดถัดจาก ขุนผดุงฯ คือ พระนิกรประเขตร์ ถัดมาทางขวา คือ นายเมืองใจ เจริญทรัพย์ บุตรชายคนโตของ ขุนผดุงฯ ถัดมา คือ นายสิงห์แก้ว เจริญทรัพย์ บุตร ขุนผดุงฯ (แต่งงานกับแม่บัวชุมสายน้ำตาล ลูกคนหนึ่ง คือ แม่เลี้ยงลำจวน เจริญทรัพย์) ถัดมาทางขวา รูปร่างสูง คือ นายจู เจริญทรัพย์ อดีตกำนันตำบลเชิงดอย บุตรของขุนผดุงฯ, ถัดมาคือ นายจันทร์วัน เจริญทรัพย์ บุตรขุนผดุงฯ,
ยืนขวาสุด คือ นายแก้ว พรหมขัติแก้ว อดีตปลัดอำเภอดอยสะเก็ด ลูกเขยของขุนผดุงฯ โดยแต่งงานกับนางจันทร์พลอย
นั่งซ้ายสุดใกล้ ขุนผดุงฯ คือ นางบัวแก้ว ถัดมาทางขวา คือ นางฟองเมฆ บุตรสาว ขุนผดุงฯ ภรรยาของพระนิกรฯ ถัดมา คือ นางสุนไหล บุตรสาวขุนผดุงฯ, ถัดมา คือนางจันทร์พลอย บุตรสาวคนสุดท้องของขุนผดุงฯ ภรรยาของปลัดแก้ว พรหมขัติแก้ว, ถัดมากลางภาพ คือ นางเต็งส่วย เชื้อสายพมาภรรยาของ นายจันทร์วัน เจริญทรัพย์
นั่งที่ ๓ จากขวา คือ นางจันทร์ฟอง ภรรยาของ นายจู เจริญทรัพย์ ที่ ๒ จากขวา คือ นางบัวชุม ภรรยาของ นายสิงห์แก้ว เจริญทรัพย์ และนั่งขวาสุดคือ นางประยูร บุตรสาวของ พระนิกรประชาเขตร์

Cr.อดีต “ดอยสะเก็ด” (สังคมเมืองเชียงใหม่ เล่ม ๑๓)