สงกรานต์ต้องเลื่อน แต่คนไทยยังไม่รู้… เมื่อปฏิทินฯไทย-ล้านนาไม่ตรงกัน?

0
825

เป็นห้วงเดียวกันกับ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหม กล่าวถึงการที่จะผ่อนคลายสถานการณ์โควิด-19 ให้ทั่วประเทศจัดกิจกรรมประเพณีงานสงกรานต์ 2564 หลังจากสามารถควบคุมการระบาดของไวรัสอันตรายลงได้ และยังมีวัคซีนต้านไวรัสโควิด-19 ลอตแรกมาฉีดให้แก่คนไทย โดยเฉพาะเจ้าหน้าที่ที่เสี่ยงต่อการระบาดโรค และกลุ่มเสี่ยงต่างๆ นั้น

เมื่อสัปดาห์ก่อน มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ โดย ผศ.ดร.สุชานาฏ สิตานุรักษ์ ผู้อำนวยการสำนักศิลปะและวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ ได้จัดสัมมนาทางวิชาการเรื่อง “ประเพณีสงกรานต์และการแต่งกายกลุ่มชาติพันธุ์ล้านนา” ภายใต้โครงการอนุรักษ์สืบสานประเพณีสงกรานต์ และรณรงค์การแต่งกายพื้นบ้านล้านนา ประจำปี 2564 เพื่อเผยแพร่ความรู้เกี่ยวกับประเพณีสงกรานต์ และการแต่งกายพื้นบ้านล้านนา รักษาขนบธรรมเนียมประเพณีที่ดีงามของคนไทยให้คงอยู่สืบไป

โครงการดังกล่าว จัดขึ้น ณ ห้องประชุมเอื้องสามปอยหลวง ชั้น 15 อาคารราชภัฏเฉลิมพระเกียรติ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ ถือเป็นการสัมมนาทางวิชาการในเรื่อง “จะปฏิบัติอย่างไรเมื่อปฏิทินสงกรานต์ไทยกับสงกรานต์ล้านนาไม่ตรงกัน” โดย อ.วัลลภ นามวงศ์พรหม รองประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่ เรื่อง “ประเพณีสงกรานต์ในวิถียุคใหม่ (NEW Normal) โดย อ.สนั่น ธรรมธิ เพชรราชภัฏ–เพชรล้านนา ประจำปี 2547 และเรื่อง “อัตลักษณ์ผ้าแฟชั่นและเครื่องแต่งกายชาติพันธุ์ล้านนาในประเพณีสงกรานต์” โดย อ.ว่าที่ร้อยตรีสรายุทธ อ่องแสงคุณ อาจารย์ประจำสาขาวิชานาฏศิลป์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ มีผู้สนใจ และนักศึกษาราชภัฏเข้าร่วมรับฟังการสัมมนาดังกล่าวจำนวนมาก รวมทั้งยังมี อ.รัตน์ ปาละพงศ์ รองประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่ ผู้จุดประกายรณรงค์เรื่องการกำหนดวันที่ถูกต้องตามประเพณีสงกรานต์ของไทย และประเพณีสงกรานต์ล้านนา ร่วมด้วย

พิธีเปิดงาน รศ.ดร.ชาตรี มณีโกศล รักษาราชการแทนอธิการบดี มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่ เป็นประธานกล่าวเปิดกิจกรรมการสัมมนาทางวิชาการ “ประเพณีสงกรานต์และการแต่งกายกลุ่มชาติพันธุ์ล้านนา” กิจกรรมภายใต้ของโครงการอนุรักษ์ สืบสานประเพณีสงกรานต์และรณรงค์การแต่งกายพื้นบ้านล้านนา ประจำปี 2564 โดยวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิ และผู้ร่วมฟังที่มีความสนใจเรื่องวัฒนธรรมประเพณีล้านนา ที่มุ่งหวังจะนำไปสู่การเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ สร้างความตระหนักรู้ เข้าใจ และปฏิบัติให้ถูกต้องตามวัน และการปฏิบัติทางวัฒนธรรมอย่างถูกต้องไม่ทำให้ผิดเพี้ยนจากมรดกวัฒนธรรมที่บรรพชนได้สร้างเอาไว้ เพื่อจะเป็นการรักษาขนบธรรมเนียมประเพณีที่ดีงามของคนไทย และชาวล้านนาให้คงไว้สืบไป

ประเด็นที่น่าสนใจคือ ปฏิทินสงกรานต์ไทยกับสงกรานต์ล้านนาไม่ตรงกัน ซึ่งทั้ง อ.วัลลภ นามวงศ์พรหม อ.สนั่น ธรรมธิ (ซึ่งเป็นผู้คำนวณปฏิทินล้านนาฉบับมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ออกมาทุกปี) และผู้ทรงคุณวุฒิที่เข้าร่วมสัมมนาครั้งนี้ อ.รัตน์ ปาละพงศ์ รองประธานสภาวัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่ ได้ระบุข้อมูลสอดคล้องกันว่า การเคลื่อนไปของระบบสุริยยาตร์ ทำให้ปฏิทินสงกรานต์ไทย (ทั้งประเทศ) เคลื่อนจากเดิม ที่ถือเอาวันที่ 13-14-15 เมษายน เป็นวันสังขารล่อง/วันเนาว์-วันเน่า/วันพญาวันหรือวันเถลิงศก เป็นวันที่ถูกต้องในปี 2564 คือ 14 เมษายน เป็นวันมหาสงกรานต์ (สังขานต์/สังขารล่อง) 15 เมษายน เป็นวันเนาว์/วันเน่า และ 16 เมษายน เป็นวันเถลิงศก หรือวันพญาวัน

แต่รัฐบาลหรือทางราชการ ไม่ได้กำหนดวันให้ถูกต้อง ยังคงต้องรณรงค์ต่อไป ตามปฏิทินโหรหลวง ที่กำหนดในปีนี้ว่า วันมหาสงกรานต์ ตรงกับ วันพุธที่ 14 เมษายน เวลา 3 นาฬิกา 39 นาที 36 วินาที จันทรคติ ตรงกับ วันอังคารขึ้น 2 ค่ำ เดือนหก(6) ปีฉลู นางสงกรานต์นามว่า นางรากษสเทวี ทรงพาหุรัด ทัดดอกบัวหลวง อาภรณ์แก้วโมรา ภักษาหารโลหิต พระหัตถ์ขวาทรงตรีศูล พระหัตถ์ซ้ายทรงธนูศร เสด็จนอนหลับตา มาเหนือหลังวรวาหะ(สุกร) เป็นพาหนะ มีการทำนายว่า

เกณฑ์พิรุณศาสตร์ ปีนี้เสาร์เป็นอธิบดีฝน บันดาลให้ฝนตก 400 ห่าตกในเขาจักรวาล 160 ห่า ตกในป่าหิมพานต์ 120 ห่า ตกในมหาสมุทร 80 ห่า ตกในโลกมนุษย์ 40 ห่า เกณฑ์ธาราธิคุณ ตกราศีกรกฏ ชื่ออาโป (ธาตุน้ำ) น้ำมาก น้ำท่วม เกณฑ์นาคราชให้น้ำ ปีนี้ นาคราชให้น้ำ 6 ตัว ทำนายว่า ฝนดีตลอดปี เกณฑ์ธัญญาหารชื่อ ปาปะ ข้าวกล้าในไร่นา จะได้ 1 ส่วน เสีย 10 ส่วน คนทั้งหลายจะตกทุกข์ได้ยากลำบากแค้น เพราะกันดารอาหารบ้าง จะฉิบหายเป็นอันมากแลฯ

ที่สำคัญ คือ วันเถลิงศกตรงกับ วันศุกร์ที่ 16 เมษายน เวลา 7 นาฬิกา 37 นาที 12 วินาที จันทรคติ ตรงกับ วันศุกร์ ขึ้น 5 ค่ำ เดือนหก (6) ปีฉลู เกณฑ์อัตตาเถลิงศก จุลศักราช 1383 ซึ่งคณะรัฐมนตรียังไม่ได้ให้ความสำคัญกับวันดังกล่าว แต่มีการกำหนดวันหยุดราชการ ให้เป็นวันที่ 13-15 เมษายน เช่นปีก่อนๆ ทั้งๆ ที่วันมหาสงกรานต์ และวันเถลิงศกได้เคลื่อนมาตั้งแต่ปี 2556 แล้ว และจะมีต่อไปจนถึงปี 2583 หลังจากนั้นวันเถลิงศก/พญาวันจะเป็นวันที่ 17 เมษายน ซึ่งไม่ได้นิ่งอยู่กับที่ โดยเคลื่อนไปช้าๆ ต่างกับวันตรุษจีน วันมาฆบูชา วิสาขบูชา ฯลฯ ที่เป็นจันทรคติเคลื่อนไปตามการหมุนของดวงจันทร์ ซึ่งเหวี่ยงไปมาต่างกันหลายวัน โดยไม่เคยตรงกันสักปี กรณีวันเถลิงศก/วันพญาวันนั้น เคลื่อนไปเป็นวินาที จึงค่อยๆ ขยับไปทีละนิดๆ จากสิบเป็นร้อยปีจึงจะเคลื่อนไปเป็นวัน

ประเด็นสำคัญนี้ คณะวิทยากรผู้ทรงคุณวุฒิ และสภาวัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่ จึงจะได้รณรงค์ และนำเสนอให้รัฐบาล และสำนักพระราชวัง เพื่อให้มีการกำหนด และปฏิบัติตามวันตามประกาศสงกรานต์ประจำปีที่ถูกต้องต่อไป ขณะเดียวกัน ก็ยังได้เชิญชวนให้พี่น้องประชาชนคนไทยทุกภาค ได้ศึกษาเรียนรู้ และปฏิบัติกิจกรรมประเพณีและวัฒนธรรม เนื่องในเทศกาลสงกรานต์ตามปฏิทินที่ถูกต้อง เพื่อรักษาไว้ซึ่งหลักการคำนวณวันเวลาตามปฏิทินโหรหลวง ปฏิทินไทย ปฏิทินล้านนา ปฏิทินของประเทศเพื่อนบ้าน ที่ยึดตามหลักสุริยยาตร์ มีการจัดประเพณีสงกรานต์ตรงกัน ไม่ว่าจะเป็น สปป.ลาว กัมพูชา เมียนมา สิบสองปันนา(จีน) อินเดีย และชนชาติต่างๆ ในภูมิภาคนี้ การผลักดันในเรื่องนี้ สภาวัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่ ได้นำเสนอต่อคณะกรรมาธิการการศาสนา และวัฒนธรรมสภาผู้แทนราษฎรไปแล้วเมื่อปี 2563 มีการนำเสนอต่อกระทรวงวัฒนธรรม และเปิดเวทีสาธารณะในเครือข่ายวัฒนธรรมจังหวัดเชียงใหม่ และภาคเหนือไปแล้วหลายปีต่อเนื่อง แต่ยังไม่บรรลุผล จึงต้องนำเสนอและออกแรงกันต่อไป